GanitPlus · परिसर अभ्यास

प्रकरण 15 — अन्न टिकवण्याच्या पद्धती

काही सूक्ष्मजीव अन्नातील घटकांचा वापर करून वाढतात. ओलावा, योग्य तापमान आणि वेळ मिळाल्यास अन्न बिघडू शकते. दही बनवताना काही उपयुक्त सूक्ष्मजीवांचा वापर होतो.

अन्नबिघाड आणि सुरक्षितता

बुरशी, दुर्गंधी, रंगबदल किंवा फुगलेले वेष्टन ही बिघाडाची चिन्हे असू शकतात. काही धोकादायक बदल दिसत नाहीत. संशयास्पद अन्न चाखू नका. तारीख, आवरण आणि साठवण्याची सूचना पाहा.

वाळवणे, मीठ आणि साखर

वाळवल्याने सूक्ष्मजीवांना उपलब्ध पाणी कमी होते. पापड, धान्य, सुकामेवा आणि आंब्याची पोळी यांसाठी वाळवण्याचा उपयोग होतो. मीठ आणि साखरही सूक्ष्मजीवांना वाढीसाठी मिळणारे पाणी कमी करतात. जॅममध्ये साखर, तर लोणच्यात मीठ, आम्ल, तेल आणि योग्य साठवण यांचे योगदान असते. अन्न जास्त काळ टिकवण्यासाठी घातलेल्या पदार्थांना परिरक्षके म्हणतात.

थंड ठेवणे, गोठवणे आणि तापवणे

दुधाच्या HTST पाश्चरीकरणात किमान 72°C वर किमान 15 सेकंद तापवतात आणि लगेच थंड करतात. नंतर योग्य थंड साठवण आवश्यक असते. लोणी तापवून त्यातील पाणी कमी केल्यावर तूप तयार होते.

वेष्टन आणि पदार्थानुसार साठवण

हवाबंद वेष्टन बाहेरची हवा व दूषित घटकांचा संपर्क कमी करते. काही चिप्सच्या पाकिटांत नायट्रोजन भरतात. त्यामुळे तेलाचा ऑक्सिजनशी संपर्क कमी होतो आणि त्याची झीज मंदावते. हवाबंद वेष्टनासोबत पदार्थासाठी योग्य प्रक्रिया व साठवण आवश्यक असते.

धान्य कोरडे करून स्वच्छ कोरड्या भांड्यात ठेवतात. दूध व शिजलेले अन्न त्यांच्या साठवण सूचनांप्रमाणे थंड ठेवतात. माठातील पाणी थंड होऊ शकते. सुरक्षित पिण्याचे पाणी वापरणे आवश्यक आहे.