GanitPlus · परिसर अभ्यास

प्रकरण 7 — घरांचे व निवाऱ्यांचे प्रकार

निवारा म्हणजे ऊन, पाऊस, थंडी किंवा धोक्यापासून संरक्षण देणारी जागा. एखादा सजीव ज्या परिसरात नैसर्गिकरीत्या राहतो तो त्याचा अधिवास. घर किंवा घरटे त्या अधिवासातील एक निवारा असू शकतो.

घरांचे वर्गीकरण

साहित्य, जागा, राहण्याचा कालावधी आणि हवामान हे वेगवेगळे निकष आहेत. माती, कुड किंवा गवतासारख्या साहित्याचे घर कच्चे म्हणतात. विटा, सिमेंट आणि काँक्रीटसारख्या टिकाऊ साहित्याचे घर पक्के म्हणतात. काही घरांत दोन्ही प्रकारचे साहित्य असते. ग्रामीण भागात पक्की घरेही असतात. कच्च्या घरातही कुटुंब दीर्घकाळ राहू शकते.

हवामानानुसार घरांची रचना

कुडाच्या घरात काठ्या किंवा बांबूच्या सांगाड्यावर मातीचा लेप दिला जातो.

तात्पुरते, फिरते आणि पाण्यावरील निवारे

काश्मिरी घरांच्या आणि काही हाऊसबोटींच्या आतील छतावरील लाकडी भूमितीय जुळणीला खतमबंद म्हणतात.

बांधकाम, स्वच्छता आणि सुरक्षितता

माती, बांबू, दगड, लाकूड, विटा, वाळू आणि सिमेंट यांची निवड रचना व स्थानानुसार बदलते. माती मळून साच्यात आकार देतात, उन्हात वाळवतात आणि भट्टीत भाजतात. अशा प्रकारे भाजलेल्या विटा तयार होतात.

हवा खेळती राहणे, सूर्यप्रकाश, सुरक्षित पाणी व स्वच्छता घरासाठी आवश्यक आहेत. पावसाचे पाणी साठवणे आणि स्थानिक साहित्य योग्य ठिकाणी वापरणे उपयुक्त ठरते. मुलांनी बांधकामाच्या जागेपासून सुरक्षित अंतर ठेवावे. प्रत्येकाला हवामान आणि धोक्यांपासून संरक्षण देणारा निवारा आवश्यक आहे.

प्राण्यांचे निवारे

झाडे पानांत, फांद्यांवर व ढोलीत अनेक प्राण्यांना आश्रय देतात. शिंपी पक्षी पाने जोडून, तर सुगरण गवताचे तंतू विणून घरटे बनवते. कोकिळा अनेकदा कावळ्याच्या घरट्यात अंडी घालते.

विणकरी मुंग्या अळ्यांच्या रेशमाने पाने जोडतात. कोळ्याचे जाळे मुख्यतः भक्ष्य पकडण्यासाठी उपयोगी असते.