GanitPlus · परिसर अभ्यास

प्रकरण 18 — भारतातील सर्वोच्च

सर्वांत मोठे, सर्वांत उंच किंवा सर्वांत लांब म्हटल्यावर मोजण्याचा निकष पाहा. धरणाची उंची आणि लांबी वेगळ्या आहेत. राज्यांचे क्षेत्रफळ आणि लोकसंख्या यांचाही क्रम वेगळा असू शकतो.

क्षेत्रफळ आणि लोकसंख्या

निकष	उत्तर
क्षेत्रफळाने सर्वांत मोठे राज्य	राजस्थान
क्षेत्रफळाने सर्वांत लहान राज्य	गोवा
2011 च्या जनगणनेनुसार सर्वाधिक लोकसंख्या असलेले राज्य	उत्तर प्रदेश
क्षेत्रफळाने सर्वांत मोठा केंद्रशासित प्रदेश	लडाख

शिखरे, पठारे आणि वाळवंटे

सिक्कीम–नेपाळ सीमेवरील कांचनजंगा 8,586 मीटर उंच आहे. संपूर्णपणे भारतात असलेले सर्वांत उंच शिखर नंदादेवी (7,816 मीटर). अनामुडी दक्षिण भारतात आणि कळसूबाई महाराष्ट्रात सर्वोच्च आहे. दख्खनचे पठार द्वीपकल्पीय भारताचा विस्तीर्ण उंच भूभाग आहे. थार हे भारतातील सर्वांत मोठे उष्ण वाळवंट आहे.

नद्या, सरोवरे आणि दक्षिणेकडील टोके

गंगेचे नदीखोरे भारतात क्षेत्रफळाने सर्वांत मोठे आहे. द्वीपकल्पीय भारतातील सर्वांत लांब नदी गोदावरी (सुमारे 1,465 किमी). माजुली आसाममधील ब्रह्मपुत्रेचे प्रसिद्ध नदीबेट आहे. सुंदरबन हे गंगा–ब्रह्मपुत्रा–मेघना त्रिभुज प्रदेशातील विस्तीर्ण खारफुटी वन आहे.

सरोवर	पाण्याचा प्रकार आणि स्थान
वुलर	नैसर्गिक गोड्या पाण्याचे मोठे सरोवर. जम्मू आणि काश्मीर.
चिलिका	किनारी गोड्या-खाऱ्या मिश्र पाण्याचे सरोवर. ओडिशा.
सांभर	अंतर्देशीय खाऱ्या पाण्याचे मोठे सरोवर. राजस्थान.

इंदिरा पॉइंट ग्रेट निकोबार बेटावर आहे. ते भारताचे दक्षिणेकडील टोक आहे. भारतीय मुख्य भूभागाचे दक्षिण टोक कन्याकुमारी. चेन्नईचा मरीना हा लांब शहरी समुद्रकिनारा आहे.

धरणे, धबधबे आणि उद्याने

ओळख	स्थळ आणि निकष
सर्वांत उंच धरण	भागीरथीवरील टिहरी, उत्तराखंड. 260.5 मीटर उंच.
जोडबंधांसह लांबी	महानदीवरील हिराकूड, ओडिशा. मुख्य धरण सुमारे 4.8 किमी आणि जोडबंधांसह सुमारे 25.8 किमी.
थेट कड्यावरून कोसळणारा उंच धबधबा	नोहकालिकाई, मेघालय.
मोठे राष्ट्रीय उद्यान	हेमिस, लडाख. हिमबिबट्यासाठी प्रसिद्ध.
मोठे व्याघ्र राखीव क्षेत्र	नागार्जुनसागर–श्रीशैलम.

कुंचिकल, कर्नाटक आणि वजराई, महाराष्ट्र हे अनेक टप्प्यांत कोसळणारे उंच धबधबे आहेत. धबधब्याची उंची मोजताना थेट पडझड किंवा सर्व टप्प्यांची एकूण उंची यांपैकी कोणता निकष वापरला ते पाहावे.

वास्तू, खेळ आणि वाहतूक